A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÁO DỤC MẦM NON NHẬT BẢN

Nền Giáo dục Nhật Bản rất nổi tiếng thế giới không chỉ về phương pháp giảng dạy mà còn về tác phong sư phạm của giáo viên. Đối với mỗi cấp đào tạo lại có những thể hiện đặc thù khác nhau. Ngành giáo dục mầm non Nhật Bản chính vì thế cũng mang những sự khác biệt riêng khi so với nhiều nước trên thế giới.

Đến trường mầm non để chơi là chính

Mỗi ngày các bé đến trường học từ 9 giờ sáng cho tới 2 giờ  chiều, và hầu hết thời gian của trẻ ở trường là để chơi. Các bé có thể chơi bất cứ trò gì mình thích trong khuôn viên nhà trường. Chỉ có 30 phút trước khi ra về là giờ hát tập thể và nghe cô giáo kể chuyện.

Trong trường có rất nhiều thứ để chơi, từ trong nhà ra đến ngoài sân. Ngoài sân có bãi cát, xích đu, cầu trượt, … Trong phòng có các loại nhạc cụ, gối, gấu bông, búp bê, băng dính, … Có nhiều thứ để chơi, và những loại đồ chơi này đều có đặc điểm giúp trẻ phát triển trí thông minh và sáng tạo. Trẻ phải suy nghĩ, tìm cách chơi, cách kết hợp những thứ có sẵn trong lớp học hoặc ngoài sân để có được những trò chơi mình thích. Các bé tự do chơi và làm thứ mình thích, cô giáo không can thiệp, chỉ đứng từ xa quan sát và hỗ trợ khi thật cần thiết.

Một nhóm bé say sưa tập vẽ. Có bé chơi với búp bê. Có bé chơi đàn. Có bé đánh trống. Một nhóm trẻ chạy nhảy ngoài sân. Một nhóm đi đào cát, xây hầm, xây nhà. Có bé chơi xích đu, nhào lộn.

Nhờ vậy, trẻ phát triển một cách tự nhiên, sở thích, năng khiếu, đam mê. Và khả năng tiềm tàng của từng bé sẽ dần bộc lộ. Cô giáo theo dõi, ghi chép lại và trao đổi với phụ huynh, từ đó giúp cho việc định hướng tương lai cho trẻ về sau.

Rèn luyện sức khỏe cho bé

Mùa Đông ở Nhật, nhiệt độ xuống thấp. Vậy mà ở trường mầm non, tất cả các bé đều mặc quần soóc ngắn. Các bé vẫn chạy nhảy nô đùa bình thường. Việc cho mặc quần soóc như vậy là để rèn luyện sức khỏe, sức đề kháng cho bé. Dù trời có lạnh đến mấy, thậm chí cả trong ngày tuyết rơi các bé vẫn phải mặc quần soóc. Trẻ em có khả năng thích nghi rất nhanh, nếu được rèn luyện đúng mức thì khi trưởng thành các bé sẽ có sức khỏe tốt, còn nếu quá nuông chiều hoặc quá chăm chút thì sau này khả năng chịu đựng của trẻ sẽ rất kém.

Rèn luyện khả năng chịu đựng là điều rất cần thiết, mang tính sống còn ở một vùng có nhiều thiên tai và khí hậu khắc nghiệt như đất nước Nhật Bản.

Trẻ rất biết tự giác

Trong giờ chơi tự do, có vài bé chơi đồ hàng, có bé đang vẽ tranh, một số khác đang cắt dán các vỏ hộp giấy để ghép thành hình nhà, tàu thủy, các bé đang chơi và đùa nghịch nên đồ chơi bày tứ tung trong phòng, mỗi chỗ một cái, từ bút màu, búp bê, nhạc cụ, xếp hình, giấy lộn… rất bừa bãi.

Đến giờ học, cô giáo từ ngoài bước vào và nhẹ nhàng nói với các bé “Đến giờ nghe kể chuyện rồi, chúng ta cùng dọn đồ chơi đi nào”. Thế là các bé lập tức dừng các trò đang chơi lại, cùng nhau dọn dẹp và kê bàn ghế.

Chỉ sau ít phút đồ đạc đã được cất trở về đúng từng ngăn, mọi thứ được sắp xếp ngăn nắp, khoa học, căn phòng trở lại gọn gàng và sạch sẽ. Là những em bé mới có 4 tuổi, nhưng lại vô cùng tự giác, không cần cô giáo thúc giục.

Rèn luyện tính tự lập cho trẻ

Dù mới 4 tuổi nhưng các bé sẽ phải tự làm tất cả các việc, từ ăn, uống, vệ sinh cá nhân, mặc quần áo, cho đến thu dọn đồ đạc, kê bàn ghế, làm vệ sinh lớp. Cô giáo chỉ đứng bên cạnh quan sát, khi cần thì hướng dẫn thêm mà hầu như rất hiếm khi các cô làm thay, làm hộ bé.

Có một bé đang loay hoay và gặp khó khăn khi mặc áo khoác, nhưng cô giáo không hề chạy tới mặc hộ bé. Khi bé chưa mặc xong áo thì các bạn đã ra đến ngoài sân, nhưng bé vẫn kiên nhẫn tự mình tìm cách giải quyết khó khăn. Cuối cùng thì bé cũng mặc được áo để ra về. Dù rời khỏi lớp sau cùng, quần áo và mũ cũng chưa thật ngay ngắn, nhưng bé vẫn cười thật tươi vì đã tự mình làm được mọi thứ mà không cần nhờ đến sự giúp đỡ của bất cứ ai.

Mặc dù trẻ tự làm sẽ mất nhiều thời gian, nhưng rèn luyện tính tự lập là điều rất cần thiết và quan trọng cho cuộc sống sau này của trẻ.

Trẻ rất đoàn kết, gắn bó với nhau

Trẻ em Nhật Bản biết giúp đỡ và hỗ trợ nhau từ khi còn rất nhỏ. Mặc dù không phải tất cả các bé đều tham gia trò chơi và bày biện đồ đạc, nhưng khi dọn dẹp là tất cả các bé cùng làm, không cần biết là ai bày, các bé chỉ quan tâm đến việc làm sao cho lớp học được gọn gàng sạch sẽ. Các bé luôn cố gắng nỗ lực tự hoàn thành công việc của mình, ngay cả với những công việc có vẻ hơi quá sức. Và ngay khi thấy bạn mình gặp khó khăn, các bé khác lập tức chạy đến giúp.

Một em bé mới 4 tuổi đã biết tự lực, đã biết chạy tới giúp đỡ bạn, thì cũng là điều hiển nhiên trước ý chí vươn lên và tinh thần đoàn kết của dân tộc Nhật Bản, xứ sở rất nghèo tài nguyên và thường xuyên bị thiên tai đe dọa.

Học thông qua hoạt động thực tiễn cụ thể

Để giúp trẻ có tình yêu động vật, cô giáo không nói “các em phải biết yêu thương động vật”, mà họ cho các bé tự nuôi và chăm sóc một động vật cụ thể nào đó như: gà, thỏ, rùa, …mỗi một nhóm từ 4-5 bé sẽ chăm sóc một con. Qua quá trình các bé ngày ngày chăm sóc thú cưng của mình, chơi đùa, trò chuyện, cho ăn, dọn chuồng… đặc biệt những khi thú bị ốm, tình cảm của các bé với các loài động vật sẽ dần được hình thành. Sau đó, cô giáo chỉ cần nói rất ít về tình yêu thương động vật mà trẻ vẫn hiểu được một cách sâu sắc.

Để giúp trẻ hiểu rằng không nên lãng phí thực phẩm, cô giáo không nói “một hạt thóc vàng chín hạt mồ hôi…”. Các bé sẽ trực tiếp trồng các loại rau củ trong vườn trường. Các bé sẽ tự gieo hạt, chăm sóc, cho tới thu hoạch, tất nhiên là vẫn có giáo viên hướng dẫn nhưng chủ yếu là các bé tự làm. Từ đó mà bé hiểu được muốn có hạt lúa, củ khoai cho các bé ăn, các bác nông dân đã chịu bao vất vả khó khăn.

Trẻ rất thích học, các bé “được học” chứ không “phải học”

Sau giờ chơi ồn ào, khi vào lớp học, tất cả các bé rất im lặng chăm chú lắng nghe cô giáo. Ngay cả khi cô giáo không có mặt trong lớp, các bé vẫn ngồi ngoan, không bé nào chạy ra khỏi chỗ. Không khí trong lớp học của các bé mầm non Nhật Bản rất nghiêm túc không kém gì các anh chị bậc học trên.

Khi được hỏi: “Các cô giáo mầm non Nhật Bản thật là tuyệt vời, làm thế nào mà các cô có thể khiến các bé chăm chú lắng nghe, ngoan ngoãn và kỷ luật đến như vậy? Cô giáo đã làm gì để có sức hấp dẫn với các bé đến thế?”. Cô giáo giải thích rằng, nhắc nhở hoặc thậm chí là cả quát mắng đi chăng nữa thì cũng chỉ có thể khiến các bé im lặng trong ít phút, quan trọng là phải làm sao để khơi dậy được sự thích học của bé. Trẻ em rất thích những điều mới lạ, nếu bắt các bé phải ngồi im trong lớp cả ngày thì lớp học sẽ trở thành rất nhàm chán. Tuy nhiên, vì cả ngày đã được nô đùa chạy nhảy rồi, nên với các bé việc học (chỉ 30 phút một ngày) là một cái gì đó rất mới, rất hấp dẫn, rất thú vị, bé nào cũng háo hức và chăm chú lắng nghe. Các bé không phải học, mà là được học.

          Đồng hồ đã chỉ 1h30 phút, cũng đã đến giờ vào lớp, bỗng nghe thấy có tiếng dương cầm ở đâu đó vang lên, giai điệu rất quen thuộc, đó là một trong những bài hát mà các bé hay hát. Trong phòng học, một cô giáo đang chơi đàn, một vài bé đã ngồi sẵn trong lớp và ngân nga hát, các bé đang chơi ở ngoài sân cũng dừng lại và chạy về lớp học, chỉ sau một vài phút các bé đã tập trung đầy đủ trong lớp, cùng hát vang những bản nhạc cô giáo chơi đàn. Cô không cần đi gọi các bé mà các bé vẫn tập trung lại khi nghe tiếng đàn, vì các bé hiểu rằng giờ học sắp bắt đầu và tất cả đều nghĩ rằng đã đến giờ học và ở trong lớp thích hơn.

Làm chủ, tự điều chỉnh, không né tránh                                              

Trẻ em Nhật được học cách sử dụng những vật “nguy hiểm” từ rất sớm.

Với trẻ em Việt, mới 4 tuổi là quá sớm để được sử dụng những vật dụng như dao, kéo hoặc những vật cứng, sắc, nhọn, rất quen thuộc với những lời nhắc nhở của bố mẹ hoặc ông bà mỗi khi định sờ vào mấy thứ đó: “nguy hiểm lắm, không được chơi thứ đó…”. Chúng ta nghĩ rằng các bé chưa ý thức được sự nguy hiểm và chưa đủ khéo léo để sử dụng những thứ “nguy hiểm” này.

Để bé sử dụng “những vật nguy hiểm” đúng phương pháp, an toàn, bố mẹ và cô giáo luôn ở bên cạnh để hướng dẫn và hỗ trợ. Nhưng chỉ hướng dẫn, làm mẫu và trông chừng chứ không làm hộ, làm thay cho bé. Phải tạo điều kiện tối đa cho các bé phát huy tính tự lập và học cách làm chủ cuộc sống của mình.

Giáo dục mầm non Nhật Bản quan niệm cần thiết phải dạy để các bé hiểu và làm chủ được cuộc sống, kiểm soát được các mối nguy hiểm chứ không tránh né, vì trong cuộc sống sau này, đây cũng sẽ là vấn đề các bé phải đối diện, làm chủ được càng sớm càng tốt.

Lời kết: Giáo dục mầm non Nhật Bản rất chú trọng vào việc rèn luyện tính cách và thói quen cho trẻ, đặc biệt là khả năng tự lập. Vì đó là những điều cơ bản nhất mà trẻ cần rèn luyện để chuẩn bị cho cuộc sống sau này của mình./.


Tác giả: Trần Thị Sáu - TUV, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ TP
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết