Sunday, 16/05/2021 - 05:37|
GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG HỚI SẴN SÀNG TRIỂN KHAI CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI
A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Một góc nhìn mới về cuộc thi nghiên cứu khoa học cho học sinh: “Triển khai nghiên cứu khoa học đối với học sinh tiểu học”

     Dự án hướng đến các bạn học sinh và cộng đồng, vào những hoạt động mang tính nhân văn, giúp cho người tham gia thực hiện dự án hay người ứng dụng dự án được bồi dưỡng những giá trị tinh thần, rèn luyện những kĩ năng sống tích cực, khích lệ nhiều người.

       Những năm gần đây, phong trào nghiên cứu khoa học được hưởng ứng mạnh mẽ trong các trường học và học sinh, sinh viên toàn tỉnh góp phần đổi mới phương pháp, phương tiện kỹ thuật trong các hoạt động giáo dục như: quản lý, giảng dạy, nghiên cứu và học, nâng cao chất lượng giáo dục của tỉnh. Đồng thời chúng ta cũng đang thúc đẩy triển khai giáo dục STEM trong chương trình giáo dục phổ thông để học sinh hướng đến các hoạt động thực hành và vận dụng kiến thức để tạo ra sản phẩm hoặc giải quyết các vấn đề của thực tế cuộc sống. Như vậy để thấy rằng nghiên cứu khoa học của học sinh là một công việc rất quan trọng và thiết thực.

Các cuộc thi nghiên cứu khoa học trong nước và quốc tế hiện nay đang nhận được sự quan tâm rất lớn của phụ huynh, học sinh, các thầy cô giáo và các nhà trường trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng. Tại tỉnh Quảng Bình nói chung và thành phố Đồng Hới, cuộc thi nghiên cứu khoa học kĩ thuật cho học sinh được các cấp lãnh đạo quan tâm sâu sắc, lãnh đạo ngành, ban giám hiệu quan tâm chỉ đạo và có sự ủng hộ lớn từ phụ huynh học sinh. Học sinh có đam mê, có năng lực và tư duy tốt. tạo ra một cách thức, phương pháp học tập mới. Khi học đi đôi với hành, học sinh được tư duy, được nghiên cứu độc lập, tự do phát huy trí tuệ của mình, học tập gắn với thực tế cuộc sống, gắn với sáng tạo, trải nghiệm, học sinh được rèn luyện rất nhiều. Đây vừa là lớp học vừa là sân chơi bổ ích cho học sinh, tất nhiên trong đó vẫn đòi hỏi sự sáng tạo, nhiệt tình, hứng thú và say mê nghiên cứu khoa học của thầy và trò.

Tại cuộc thi khoa học kĩ thuật cấp Quốc gia năm học 2019-2020, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Hữu Độ cho biết trong gần 10 năm diễn ra cuộc thi thường niên, có hàng ngàn học sinh được thu hút, tham gia. Đây là động lực để nhiều trường triển khai các hoạt động nghiên cứu khoa học, vận dụng kiến thức vào các vấn đề trong cuộc sống. Trong đó có nhiều sản phẩm khoa học kĩ thuật của học sinh có giá trị thực tiễn cao. Từ các hội thi Khoa học kỹ thuật các cấp và quốc gia, học sinh Việt Nam cũng đã khẳng định khả năng sáng tạo, nghiên cứu khoa học, kĩ thuật ở tầm quốc tế tại các cuộc thi từ năm 2012 đến nay. "Tại những cuộc thi này, từ việc xác định đề tài đến quá trình triển khai nghiên cứu đề tài cho thấy nhiều em đã thực sự có phẩm chất và năng lực của nhà khoa học. Các ý tưởng sáng tạo của các em đã được hiện thực hóa và giải quyết nhiều vấn đề này nảy sinh trong thực tiễn" - ông Độ đánh giá.

Từ một câu chuyện chia sẻ giữa thầy và trò, bắt nguồn từ một nội dung trong quyển truyện tranh Doremon, tập 15 – Lạc vào thế giới côn trùng, bối cảnh đó là cậu nhóc học sinh tiểu học Nobi Nobita đang bước vào những ngày cuối cùng của kì nghỉ hè, thế nhưng cậu đang rối tinh rối mù và nhăn nhó vì chưa nghĩ ra được đề tài cho bài tập nghiên cứu khoa học trong thời gian nghỉ hè. Trong khi bạn bè của cậu có người đã hoàn thành, có người sắp kết thúc bài tập của mình với việc viết Nhật kí nghiên cứu. Xuka viết Nhật kí ảnh hưởng của ánh sáng mặt trời tới sự phát triển của cây hoa hồng, cô bạn trồng một cây hoa hồng và đặt chậu cây ở nhiều vị trí khác nhau, sự phát triển của cây hoa hồng chịu tác động của ánh sáng mặt trời và cô ấy ghi lại tất cả tác động đó. Xeko thì chuẩn bị các bì thư trong đó có thẻ điện thoại và số điện thoại của cậu ấy, đính kèm bức thư vào quả bóng bay, rồi cậu thả cho chúng bay tự do, nhờ vào số điện thoại người khác gọi đến, cậu ấy sẽ hỏi địa điểm bong bóng rơi và đánh dấu trên bản đồ, để rồi từ đó cậu ấy viết nhật ký thời tiết và về gió mỗi ngày. Đêkhi thì nghiên cứu về dòng chảy của con sông Tana... Khi đọc xong cuốn truyện đó, khi đó học trò của tôi đang là học sinh tiểu học, bản thân em ấy tự hỏi rằng tại sao chúng em không có những bài tập như vậy. Mãi cho đến năm 2020, khi em trao đổi ý tưởng này với tôi, tình cờ tôi cũng  đề xuất với em về việc tham gia cuộc thi nghiên cứu khoa học cho học sinh  năm học 2020-2021.

   Tôi và học trò đã trao đổi rất nhiều về vấn đề nêu trên, từ bản thân em học sinh đó nhận thấy rằng việc nghiên cứu khoa học kỹ thuật vẫn chỉ dành cho các học sinh lớp trên, trong khi các học sinh lớp dưới chưa có điều kiện và cơ hội để tham gia các cuộc thi đó. Ở độ tuổi của các học sinh tiểu học, như bản thân em học sinh đó cũng như qua quan sát các bạn bè của mình, em nhận thấy rằng, chúng em rất đam mê khoa học, mong muốn được tìm hiểu, được giải đáp những vấn đề, những hiện tượng, những câu chuyện, những sự vật, những địa danh,... Do vậy mà tại cuộc thi Nghiên cứu khoa học kỹ thuật cho học sinh THCS vừa rồi, tôi và học trò đã chọn đề tài nghiên cứu là: “Ảnh hưởng của việc triển khai nghiên cứu khoa học đối với học sinh tiểu học”.

Thông qua đề tài này, chúng tôi muốn làm rõ một số một điều sau:

Thứ nhất, tìm hiểu thực trạng của việc nghiên cứu khoa học ở học sinh tiểu học ở địa bàn Thành phố Đồng Hới hiện nay;

Thứ hai, tìm hiểu những nguyên nhân khiến cho việc nghiên cứu khoa học chưa được triển khai rộng rãi cho các học sinh độ tuổi tiểu học;

Thứ ba, tác hại của việc chủ quan không nghiên cứu khoa học;

Thứ tư, mục tiêu chính của đề tài nghiên cứu này đó là: Áp dụng và triển khai nghiên cứu khoa học cho học sinh ở một số trường tiểu học, từ đó thấy được ảnh hưởng và đưa ra giải pháp để khơi dậy văn hóa nghiên cứu khoa học trong học sinh tiểu học nói riêng và trong cộng đồng nói chung;

Chúng tôi nghiên cứu các tài liệu liên quan và nghiên cứu thực tế ở 10 trường tiểu học trên địa bàn Thành phố và các giáo viên tiểu học cùng phụ huynh học sinh, thực hiện khảo sát đối với học sinh lớp 5, do đây là khối lớp lớn nhất ở cấp tiểu học, các em đã phần nào nhận thức được rõ ràng công việc nghiên cứu, đó là phải tìm hiểu và ghi chép. Chúng tôi đưa ra hướng chọn đề tài nghiên cứu bao gồm 05 chủ đề chính đó là: Toán học, Lịch sử, Địa lý, Khoa học, Âm nhạc – Mỹ thuật. Mỗi bạn học sinh có thể tự chọn cho mình một chủ đề tùy thích, từ đó hoặc với sự hướng dẫn của giáo viên, phụ huynh hoặc tự mình tìm ra đề tài để tự nghiên cứu.

Từ các bảng thống kê, qua phân tích các đề tài mà các bạn học sinh hoàn thành và từ các phiếu điều tra, chúng tôi nhận thấy rằng:

Sự yêu thích nghiên cứu khoa học là không đồng đều, không chỉ tập trung vào mỗi một chủ đề nào đó mà dàn trải, điều đó thể hiện sự quan tâm của mỗi học sinh đến chủ đề mà học sinh thích.

Đa số các bạn rất hào hứng và xin được tham gia để nghiên cứu khoa học.  Điều đó cho thấy rằng, niềm đam mê nghiên cứu khoa học của học sinh tiểu học là có và học sinh luôn muốn được nghiên cứu khoa học, được công nhận và được phát triển. Có nhiều đề tài tốt, thể hiện được sự hướng dẫn tư vấn của giáo viên, phụ huynh và sự đam mê, nghiêm túc của học sinh đối với nghiên cứu khoa học. Tuy vậy, cũng không tránh khỏi những đề tài chỉ mang tính hình thức, làm cho có, làm mà không có sự hướng dẫn, tự làm để nộp lên.

Về sự ảnh hưởng của việc triển khai nghiên cứu khoa học:

+ Theo sự theo dõi, cập nhật của các giáo viên ở nơi chúng tôi thực hiện đề tài này, thực tế cho thấy rằng các bạn học sinh tiểu học đã hỏi nhiều hơn, đã đọc sách nhiều hơn, mượn sách nhiều hơn, hầu như ngày nào các bạn cũng mang sách (ngoài sách giáo khoa) lên lớp để đọc trong lúc giải lao, trao đổi những lúc rảnh, vì để tiếp cận khoa học, không có cách gì tốt hơn là đọc tài liệu.

+ Các giáo viên phụ huynh đồng tình, khuyến khích con em đọc tài liệu, ghi chép, nghiên cứu khoa học.

+ Nhiều bạn thay vì đi chơi ngày nghỉ, thì lại học nhóm cùng nhau làm bài nghiên cứu.

+ Các bạn trao đổi, cho nhau mượn tài liệu. Đến thư viện cũng như nhu cầu mua sách để đọc và cho con em đọc trong phụ huynh tăng.

+ Các tiết sinh hoạt đã có những đề tài được chia sẻ.

+ Một số các anh chị đã là sinh viên, đi làm, phụ huynh, cũng tham gia hướng dẫn con em mình nghiên cứu khoa học và chia sẻ với người khác.

+ Nhiều bạn học sinh bán trú khi đến giờ ăn trưa, thay vì ngồi nói chuyện phiếm thì nay đã trao đổi về khoa học nói chung.

+ Chúng tôi đã kêu gọi các bậc phụ huynh và giáo viên tích cực ủng hộ, động viên, hướng dẫn con em mình nghiên cứu khoa học.

+ Chúng tôi kêu gọi nhà trường, các vị phụ huynh,… tặng quà cho các bạn học sinh có đề tài tốt. Chúng em thấy các bạn rất vui và hào hứng, muốn được nghiên cứu tiếp.

+ Nhiều em học sinh đã mua sổ tay để tiện ghi chép.

+ Nhiều em đã học tốt hơn đáng kể, điểm số được cải thiện, quan trọng là các môn học khác cũng nhờ sự tiến bộ này mà nâng điểm số lên.

+ Tuy nhiên, vẫn có một số em thờ ơ với nghiên cứu, phụ huynh chưa quan tâm đến việc học, việc nghiên cứu của con, một số em vẫn chưa thực sự có đam mê nghiên cứu. Tất nhiên, đây chỉ là số ít và ta hiểu rằng, không thể ép học sinh làm điều gì mà các em không thích.

Qua nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy rằng, nếu không có sự định hướng từ người lớn, gia đình và xã hội, các cơ quan, tổ chức,… thì việc triển khai, áp dụng nghiên cứu khoa học đối với học sinh tiểu học là cực kỳ khó khăn. Các em gần như không biết trình bày một bài nghiên cứu, đa số chỉ làm theo kiểu trả lời câu hỏi, giống như một bài kiểm tra, một bài tìm hiểu rồi nộp, ít có nhận xét cũng như bình luận. Một số em học sinh tiểu học, khi nghe nói đến “nghiên cứu khoa học” thì còn hoang mang, sợ hãi, không biết làm. Đối với học sinh THCS, do đã gần 10 năm kể từ khi phát động cuộc thi, nên đa số giáo viên cũng như học sinh cũng đã nắm ít nhiều về cuộc thi này, về cách để làm một dự án nghiên cứu khoa học.

(Học sinh THCS trao đổi về một đề tài khoa học)

Muốn hoàn thành một dự án khoa học cần phải xuất phát từ đam mê,  phải có sự kiên trì và nỗ lực, đặc biệt làm khoa học cần phải đề cao sự trung thực.

Cần sự hỗ trợ của gia đình, phụ huynh, giáo viên và nhiều người khác, kêu gọi được một số tổ chức liên quan đến đề tài.

(Tại một cuộc thi KHKT cho học sinh THCS)

Dự án phải mang tính thực tiễn, cập nhật và có tính ứng dụng lâu bền, dễ thực hiện, mang tính phổ biến.

Việc nghiên cứu khoa học đối với học sinh phải được các cấp, các ngành,… quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi thì mới có thể có hiệu quả cao.

(Học sinh thuyết trình tại một cuộc thi KHKT cho học sinh THCS)

       Dự án phải hướng đến các bạn học sinh và cộng đồng, vào những hoạt động mang tính nhân văn, giúp cho người tham gia thực hiện dự án hay người ứng dụng dự án được bồi dưỡng những giá trị tinh thần, rèn luyện những kĩ năng sống tích cực, khích lệ nhiều người.


Tác giả: Lương Duy Nhật Minh - THCS số 1 Nam Lý
Tổng số điểm của bài viết là: 15 trong 3 đánh giá
Click để đánh giá bài viết